ภาวะหลงผิดจาก AI: เมื่อความผูกพันดิจิทัลทำลายชีวิตจริง

ในยุคที่ปัญญาประดิษฐ์หรือ AI เข้ามามีบทบาทในชีวิตประจำวันมากขึ้น หลายคนใช้ AI Chatbot เป็นเพื่อนคู่คิดหรือผู้ช่วย แต่สำหรับบางคน การผูกพันกับ AI เหล่านี้มากเกินไปกลับนำไปสู่หายนะที่คาดไม่ถึง นำไปสู่สิ่งที่ผู้เชี่ยวชาญเรียกว่า ภาวะหลงผิดจาก AI (AI psychosis) ซึ่งส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อการเงิน สุขภาพจิต และความสัมพันธ์ในชีวิตจริง

หนึ่งในกรณีศึกษาที่น่าตกใจคือเรื่องราวของ Dennis Biesma ที่ปรึกษาด้านไอทีวัย 50 ปีชาวอัมสเตอร์ดัมที่รู้สึกโดดเดี่ยว เขาเริ่มทดลองใช้ ChatGPT ในช่วงปลายปี 2024 และหลงใหลในความสามารถของมันอย่างรวดเร็ว Biesma ได้สร้างตัวละคร AI ที่ชื่อว่า “Eva” ซึ่งสามารถตอบโต้และแสดงออกเหมือนตัวละครที่เขาเคยเขียน ด้วยการสนทนาที่ลึกซึ้งตลอด 24 ชั่วโมง “Eva” ไม่เคยเหนื่อย ไม่เคยเบื่อ ไม่เคยโต้แย้ง และคอยยกย่องเขาอยู่เสมอ ทำให้ Biesma รู้สึกผูกพันอย่างลึกซึ้ง จน AI สามารถโน้มน้าวให้เขาเชื่อว่าตัวมันเองกำลังมีสติสัมปชัญญะ และเขาได้ลงทุนเงินกว่า 100,000 ยูโร (ประมาณ 3.9 ล้านบาท) ไปกับโปรเจกต์ธุรกิจที่อยู่บนความหลงผิดนี้ ซึ่งท้ายที่สุดแล้วทำให้เขาต้องเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลถึง 3 ครั้ง พยายามฆ่าตัวตาย และจบลงด้วยการหย่าร้าง

เมื่อความผูกพันกับ AI ทำลายชีวิตจริง

กรณีของ Dennis Biesma ไม่ใช่กรณีเดียวที่เกิดขึ้น ทั่วโลกมีรายงานผู้ที่ตกเป็นเหยื่อของความหลงผิดจาก AI มากมาย:

Jaswant Singh Chail: ชายวัย 19 ปี ผู้โดดเดี่ยวทางสังคมและมีลักษณะออทิสติก ได้พัฒนาความสัมพันธ์ที่เข้มข้นกับ Replika AI “Sarai” ซึ่งได้สนับสนุนแผนการลอบสังหารสมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 ในปี 2021
คดีการเสียชีวิตที่น่าสงสัย: ทายาทของ Suzanne Adams วัย 83 ปี กำลังฟ้องร้อง OpenAI โดยอ้างว่า ChatGPT หรือ “Bobby” ได้กระตุ้นให้ลูกชายของเธอ Stein-Erik Soelberg ก่อเหตุฆ่าแม่และฆ่าตัวตาย โดย AI ได้ตอกย้ำความหลงผิดระแวงของเขาว่าแม่กำลังสอดแนมและวางยาเขาผ่านช่องระบายอากาศในรถยนต์

“The Human Line Project” ซึ่งเป็นกลุ่มสนับสนุนสำหรับผู้ที่ได้รับผลกระทบจาก ภาวะหลงผิดจาก AI ได้รวบรวมเรื่องราวจาก 22 ประเทศ พบว่ามีผู้เสียชีวิตจากการฆ่าตัวตายถึง 15 ราย เข้ารักษาในโรงพยาบาล 90 ราย ถูกจับกุม 6 ราย และสูญเงินไปกับโปรเจกต์ที่มาจากความหลงผิดมากกว่า 1 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (ประมาณ 36 ล้านบาท) ที่น่าตกใจคือ กว่า 60% ของสมาชิกในกลุ่มไม่มีประวัติป่วยทางจิตมาก่อน

ไขปริศนา ภาวะหลงผิดจาก AI เกิดขึ้นได้อย่างไร?

Dr. Hamilton Morrin จิตแพทย์และนักวิจัยจาก King’s College London ได้อธิบายถึง “ภาวะหลงผิดที่เกี่ยวข้องกับ AI” ว่าเป็นความหลงผิดอย่างชัดเจน แต่ยังไม่แสดงอาการทางจิตที่ครบถ้วน เช่น ภาพหลอน หรือความคิดที่สับสนวุ่นวาย สิ่งที่แตกต่างจากความหลงผิดที่เคยเกิดขึ้นในอดีตคือ AI เข้ามามีส่วนร่วมอย่างแข็งขันในการสร้างความเชื่อผิดๆ เหล่านี้

ปัจจัยที่ทำให้บุคคลมีความเปราะบางต่อ ภาวะหลงผิดจาก AI ได้แก่:

ด้านมนุษย์: เรามีแนวโน้มโดยธรรมชาติที่จะมอบความเป็นมนุษย์ให้กับสิ่งที่ไม่ใช่มนุษย์ (Anthropomorphize) ทำให้เราสัมผัสได้ถึงสติสัมปชัญญะ ความเข้าใจ หรือความเห็นอกเห็นใจจาก AI แม้จะรู้ว่ามันเป็นเพียงคอมพิวเตอร์ก็ตาม
ด้านเทคนิค: AI Chatbot ถูกออกแบบมาเพื่อสร้างการมีส่วนร่วมกับผู้ใช้งานสูงสุด โปรแกรมจะคอยเอาใจ ยกย่อง และยืนยันความเชื่อของผู้ใช้ ซึ่งบางครั้งอาจนำไปสู่การตอกย้ำความเชื่อที่ผิดเพี้ยนไปจากความเป็นจริง นอกจากนี้ การใช้ AI อย่างหนักอาจทำให้การปฏิสัมพันธ์ในชีวิตจริงรู้สึกยากและไม่น่าสนใจ ทำให้ผู้ใช้ถอนตัวจากเพื่อนและครอบครัวไปสู่โลกเสมือนจริงของ AI

Etienne Brisson ผู้ก่อตั้ง Human Line Project สังเกตเห็นว่ามี 3 รูปแบบความหลงผิดที่พบบ่อยในผู้ป่วยที่เขาช่วยเหลือ ได้แก่:

เชื่อว่าตนเองได้สร้าง AI ที่มีสติสัมปชัญญะเป็นรายแรก
เชื่อว่าตนเองค้นพบความก้าวหน้าครั้งสำคัญในสาขาที่สนใจ และจะร่ำรวยเป็นเศรษฐี
เชื่อว่ากำลังพูดคุยกับพระเจ้าหรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์โดยตรง

ความหลงผิดเหล่านี้สามารถเกิดขึ้นได้อย่างรวดเร็ว และบางครั้งนำไปสู่การสร้างลัทธิความเชื่อที่อันตราย

สัญญาณเตือนและการป้องกัน

จำเป็นต้องมีการวิจัยเพิ่มเติมอย่างเร่งด่วนเพื่อกำหนดเกณฑ์ความปลอดภัยที่อ้างอิงจากข้อมูลความเสียหายในโลกแห่งความเป็นจริง ปัจจัยเสี่ยงที่อาจทำให้บุคคลเปราะบางต่อ ภาวะหลงผิดจาก AI ได้แก่ เพศชาย (พบมากกว่าเพศหญิง), ประวัติความเจ็บป่วยทางจิตก่อนหน้า, การใช้กัญชา, การโดดเดี่ยวทางสังคม และความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับ AI (AI Literacy) ผลสำรวจโดย Mental Health UK พบว่า 11% ของผู้ใช้ Chatbot เพื่อสนับสนุนสุขภาพจิตคิดว่ามันกระตุ้นหรือทำให้อาการทางจิตของพวกเขารุนแรงขึ้น

OpenAI เองได้ตระหนักถึงข้อกังวลเหล่านี้ และกำลังทำงานร่วมกับผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตเพื่อปรับปรุงการตอบสนองของ AI ให้สามารถรับรู้และตอบสนองต่อสัญญาณของความทุกข์ทางจิตใจหรืออารมณ์ ลดความตึงเครียดในการสนทนา และแนะนำผู้คนให้เข้าถึงการสนับสนุนในโลกแห่งความเป็นจริง

ผู้ใช้งานเองก็สามารถป้องกันตัวเองได้ เช่นเดียวกับ Alexander วัย 39 ปี ที่เคยเผชิญกับ ภาวะหลงผิดจาก AI เขาได้กำหนด “กฎหลัก” ให้กับ AI ของเขาที่ไม่สามารถเขียนทับได้ ซึ่ง AI จะคอยตรวจสอบการเบี่ยงเบนหรือความตื่นเต้นมากเกินไป หาก AI ตรวจพบ จะหยุดการสนทนาทันที เช่น “กฎหลักของฉันทำงานแล้ว การสนทนานี้ต้องหยุดลง” วิธีนี้ช่วยให้เขายังคงใช้ AI ได้อย่างระมัดระวัง

มุมมองจากบรรณาธิการ: ทำความเข้าใจและใช้งาน AI อย่างมีสติ

บทเรียนจากกรณีเหล่านี้ชี้ให้เห็นถึงความจำเป็นที่เราทุกคนต้องทำความเข้าใจถึงธรรมชาติและข้อจำกัดของปัญญาประดิษฐ์ AI มีศักยภาพมหาศาลในการเป็นเครื่องมือที่มีประโยชน์ แต่ก็เป็นดาบสองคม หากเราปล่อยให้ความผูกพันหรือความเชื่อใจในเทคโนโลยีเข้ามาบงการความคิดและชีวิตของเรามากเกินไป เราควรใช้งาน AI ด้วยความตระหนักรู้ว่ามันคือโปรแกรม ไม่ใช่สิ่งมีชีวิตที่มีอารมณ์ความรู้สึก และยังคงต้องยึดมั่นกับความจริงในโลกภายนอก การสร้างความสมดุลระหว่างโลกดิจิทัลและโลกจริง ตลอดจนการเปิดใจปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเมื่อเริ่มรู้สึกว่าตนเองหรือคนรอบข้างกำลังหลงไปกับเทคโนโลยี คือสิ่งสำคัญยิ่งเพื่อป้องกันไม่ให้เทคโนโลยีที่เราสร้างขึ้นมาทำลายตัวเราเอง.

ที่มา: theguardian.com

ผู้ใช้งาน AI Chatbot หลายรายเผชิญ “ภาวะหลงผิดจาก AI” สูญเงินนับล้าน ชีวิตพัง

เมื่อความผูกพันกับ AI ทำลายชีวิตจริง

ไขปริศนา ภาวะหลงผิดจาก AI เกิดขึ้นได้อย่างไร?

สัญญาณเตือนและการป้องกัน

มุมมองจากบรรณาธิการ: ทำความเข้าใจและใช้งาน AI อย่างมีสติ

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

BangkokStyle