ไขปริศนา ‘ไบ่โหวจื่อ’ ในจีน: เมื่อใบหน้าชาวต่างชาติคือเครื่องมือสร้างความน่าเชื่อถือทางธุรกิจ

ในโลกธุรกิจจีน มีปรากฏการณ์หนึ่งที่เรียกกันว่า ‘ไบ่โหวจื่อ’ (Baihouzi) หรือที่แปลตรงตัวว่า ‘ลิงขาว’ ซึ่งหมายถึงการว่าจ้างชาวต่างชาติให้มาทำหน้าที่ต่างๆ เพื่อสร้างภาพลักษณ์ที่น่าเชื่อถือ ความเป็นสากล หรือแม้กระทั่งเพิ่มศักดิ์ศรีให้กับธุรกิจและผลิตภัณฑ์ของจีน แม้ฟังดูแปลก แต่เบื้องหลังของ ‘ไบ่โหวจื่อ’ คือการสะท้อนถึงค่านิยมทางสังคม ความต้องการของตลาด และการต่อสู้เพื่อสร้างความน่าเชื่อถือในสายตาผู้บริโภคทั้งในและต่างประเทศ

ทำไม ‘ใบหน้าต่างชาติ’ จึงสำคัญกับธุรกิจจีน?

ปรากฏการณ์ ไบ่โหวจื่อ นี้หยั่งรากลึกมาจากแนวคิดเรื่อง ‘เหมี่ยนจื่อ’ (Mianzi) หรือการรักษาหน้าในสังคมจีน ซึ่งหมายถึงการให้เกียรติและได้รับการให้เกียรติ ยิ่งไปกว่านั้น ในช่วงต้นทศวรรษ 2000 จีนเคยประสบปัญหาสินค้าและบริการที่ไม่ได้มาตรฐานหลายครั้ง เช่น กรณีอื้อฉาวนมผงปนเปื้อนสารเมลามีนในปี 2008 ที่ทำให้ทารกหลายแสนคนล้มป่วยและมีผู้เสียชีวิต 6 ราย เหตุการณ์เหล่านี้สร้างความไม่ไว้วางใจในผลิตภัณฑ์ภายในประเทศอย่างมาก

การมี ‘ความเป็นต่างชาติ’ จึงกลายเป็นเครื่องมือที่ช่วยเติมเต็มความรู้สึกขาดหายและสร้างภาพลักษณ์ด้านคุณภาพ ผู้ประกอบการจีนเชื่อว่า การมีชาวต่างชาติปรากฏอยู่จะช่วยให้ธุรกิจของตนได้เปรียบคู่แข่ง และตอบสนองความต้องการทางอารมณ์และประโยชน์ใช้สอยของลูกค้าชาวจีนที่อยากได้สินค้าที่มีคุณภาพเทียบเท่าสากล

หลากหลายบทบาทของ ‘ไบ่โหวจื่อ’ ที่เราอาจไม่เคยรู้

บทบาทของ ไบ่โหวจื่อ มีความหลากหลายอย่างไม่น่าเชื่อ ตั้งแต่การเป็นนักแสดงและนางแบบให้กับภาพยนตร์หรือสินค้าจีน ไปจนถึงการแกล้งทำเป็น CEO ชาวต่างชาติ เพื่อเพิ่มความน่าเชื่อถือให้กับบริษัท การเป็น ‘นักวิทยาศาสตร์’ ที่ใส่เสื้อกาวน์ยืนเทสารเคมีไปมาในงานแสดงสินค้า การเป็น ‘เชฟ’ ชาวอิตาลีในงานแสดงหม้อกระทะ หรือแม้แต่ ‘ผู้ซื้อ’ หรือ ‘ผู้นำเข้า’ ศักยภาพในงานแสดงสินค้า

• ‘ผู้ทรงอิทธิพล’ ปลอม: อย่างเช่นกรณีของ Piers ที่ถูกขอให้นั่งในร้านอาหารในเมืองซูโจว เพื่อดึงดูดความสนใจ หรือการเป็นกรรมการตัดสินในรายการโทรทัศน์ของ Shanghai Media Group ในปี 2010 โดยได้รับค่าตอบแทน 100-200 หยวน (ประมาณ 500-1,000 บาท)
• ‘ผู้เชี่ยวชาญ’ ปลอม: Piers ยังเคยถูกจ้างให้สวมบทบาทนักวิทยาศาสตร์ในงานแสดงสินค้าที่เซี่ยงไฮ้ เพื่อโปรโมตผลิตภัณฑ์เคลือบถนน เพียงแค่ยืนในชุดกาวน์และเทน้ำไปมาระหว่างภาชนะ โดยได้รับค่าจ้างเป็นเงินหลายร้อยหยวน เช่นเดียวกับ Enzo ช่างวิดีโอชาวรัสเซียที่เคยแกล้งเป็นเชฟชาวอิตาลีในงานแสดงสินค้าที่กวางโจว ได้รับค่าจ้าง 2,000 หยวน (ประมาณ 10,000 บาท)
• ‘ผู้บริหาร’ ปลอม: Enzo ยังเคยรับบทเป็น CEO ชาวต่างชาติของบริษัทรถยนต์ เดินทางไปทั่วประเทศจีน ได้รับการดูแลอย่างดีและค่าตอบแทนสูง
• ‘นางแบบ/นายแบบ’: มีการประกาศรับสมัครชาวต่างชาติหลายเชื้อชาติ ทั้งหญิงผิวดำ, นางแบบฮิสแปนิก, ชาวอเมริกันผิวขาวสำหรับโฆษณาเครื่องวัดความดัน หรือผู้พูดภาษาตุรกีสำหรับวิดีโอ TikTok โดยบางครั้งมีการระบุคุณสมบัติรูปลักษณ์ที่ค่อนข้างเฉพาะเจาะจง เช่น ชาวอเมริกันอายุ 35-45 ปี รูปร่างดี ผิวสีแทนดูเหมือนชอบกิจกรรมกลางแจ้ง แต่ไม่ต้องการคนผมแดง ผิวซีด หรือดูอมทุกข์

จาก ‘งานง่ายรายได้ดี’ สู่ ‘ความเสี่ยงทางกฎหมาย’ และตลาดที่เปลี่ยนไป

แม้ ไบ่โหวจื่อ จะเป็นแหล่งรายได้ที่น่าดึงดูดสำหรับชาวต่างชาติในจีน โดยเฉพาะนักศึกษาที่ต้องการหารายได้เสริม แต่การทำงานนอกเหนือขอบเขตของประเภทวีซ่า ถือเป็นการจ้างงานที่ผิดกฎหมายภายใต้กฎหมายการบริหารการเข้า-ออกประเทศของจีน ผู้ฝ่าฝืนอาจถูกปรับ 5,000-20,000 หยวน (ประมาณ 25,000-100,000 บาท) ถูกกักขัง 5-15 วัน และอาจถูกเนรเทศหรือห้ามเข้าประเทศใหม่

Maria Kanaeva นักศึกษาชาวรัสเซียในเมืองซีอาน เคยได้รับข้อเสนอให้ไปเป็น ‘ผู้ซื้อศักยภาพ’ ในงานแสดงสินค้าโดยได้รับ 100 หยวน (ประมาณ 500 บาท) แต่เธอปฏิเสธเนื่องจากความเสี่ยงด้านกฎหมาย เพราะหน่วยงานภาครัฐมักเข้าตรวจสอบวีซ่าชาวต่างชาติในงานลักษณะนี้

นอกจากนี้ ตลาดของ ไบ่โหวจื่อ ก็มีการเปลี่ยนแปลงในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ด้วยการหลั่งไหลเข้ามาของผู้อพยพจากรัสเซีย ยูเครน และเบลารุส ทำให้มีอุปทานชาวต่างชาติที่ต้องการทำงานประเภทนี้เพิ่มขึ้น ส่งผลให้ค่าแรงโดยรวมลดลง โดยเฉพาะกลุ่มชาวตะวันออกยุโรปที่มักได้รับค่าจ้างน้อยกว่าชาวตะวันตกอย่างเยอรมันหรืออเมริกาถึง 2-3 เท่า แม้จะเป็นงานที่คล้ายกันก็ตาม

อนาคตของ ‘ไบ่โหวจื่อ’: เมื่อความจริงเริ่มถูกเปิดเผย

ปัจจุบัน วัฒนธรรม ไบ่โหวจื่อ กำลังเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงและเริ่มทำกำไรได้น้อยลง ผู้บริโภคชาวจีน โดยเฉพาะคนรุ่นใหม่ มีความตระหนักรู้เกี่ยวกับโลกภายนอกมากขึ้นผ่านโซเชียลมีเดีย และสามารถแยกแยะความไม่เป็นธรรมชาติหรือการสร้างภาพได้ดีขึ้น

มีกรณีตัวอย่างที่แสดงให้เห็นถึงความพยายามในการสร้างภาพลักษณ์ปลอมที่ถูกเปิดโปง เช่น เหตุการณ์ที่อินฟลูเอนเซอร์ชื่อดัง Xiangyi ที่มีผู้ติดตามหลายล้านคน ถูกกล่าวหาว่าใช้ ‘ผู้เชี่ยวชาญปลอม’ และเรื่องราวที่จัดฉากขึ้น เพื่อโปรโมตผลิตภัณฑ์วิตามิน เมื่อ 20 ธันวาคม 2025 เธอได้อัปโหลดวิดีโอโปรโมตวิตามิน โดยมีผู้หญิงคนหนึ่งชื่อ “Linda” อ้างว่าเป็น “ศาสตราจารย์จาก University of Sydney” ปรากฏตัวในวิดีโอ พูดคุยและให้ข้อมูลว่า DHA มีประโยชน์ต่อสมองและช่วยให้การทำงานของสมองดีขึ้น

ภายหลังนักข่าวจาก Beijing News ได้สืบทราบว่า “Linda” เป็นเพียงนางแบบที่ลงทะเบียนอยู่ในเว็บไซต์จัดหานักแสดง และเธอไม่ได้เป็นศาสตราจารย์หรือคณาจารย์ของ University of Sydney ตามที่กล่าวอ้าง เธอรับงานนี้ด้วยค่าจ้าง 750 ดอลลาร์ เพื่อถ่ายทำวิดีโอ 5 ชั่วโมง แม้ Xiangyi จะยอมรับว่าถูกแบรนด์หลอกลวง แต่เหตุการณ์นี้ก็ตอกย้ำถึงความเสื่อมถอยของความน่าเชื่อถือที่สร้างจากภาพลักษณ์ภายนอก

มุมมองจากบรรณาธิการ: ปรากฏการณ์สะท้อนอะไรในสังคมจีน?

ปรากฏการณ์ ไบ่โหวจื่อ เป็นสิ่งที่น่าสนใจอย่างยิ่ง เพราะมันไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของ ‘การจ้างงาน’ ที่ผิดปกติ แต่สะท้อนให้เห็นถึงค่านิยมทางสังคมและความต้องการทางจิตวิทยาของผู้บริโภคชาวจีนในอดีตที่ต้องการการยอมรับในระดับสากล แม้กระทั่งยอมลงทุนเพื่อภาพลักษณ์ภายนอก อย่างไรก็ตาม ในยุคที่ข้อมูลข่าวสารเข้าถึงง่ายและผู้บริโภคมีความรู้ความเข้าใจมากขึ้น การพึ่งพิง ‘ใบหน้าต่างชาติ’ เพื่อสร้างความน่าเชื่อถือเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพออีกต่อไป

เรามองว่าอนาคตของธุรกิจในจีนและทั่วโลกจะมุ่งไปสู่ความโปร่งใสและความจริงใจมากขึ้น การสร้างแบรนด์ที่แข็งแกร่งอย่างแท้จริง ต้องมาจากคุณภาพของผลิตภัณฑ์ บริการ และคุณค่าที่ธุรกิจนำเสนอ ไม่ใช่แค่เปลือกนอกที่ประดิษฐ์ขึ้นมา นี่คือบทเรียนสำคัญที่ทั้งผู้ประกอบการและผู้บริโภคสามารถเรียนรู้ได้จากปรากฏการณ์นี้.

ที่มา: theguardian.com

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

• สวนประหยัดน้ำ: เทรนด์ใหม่รับมือโลกขาดแคลน ปลูกอย่างไรให้รอดในยุคน้ำน้อย
• ผู้ลี้ภัยอิรักเล่าประสบการณ์สุดระทึก ลักลอบเข้า-ออกอังกฤษเพื่อตามหาชีวิตที่ฝัน
• ถอดรหัสวันหยุดครอบครัวคุณแม่นักบริหาร Tobi Asare จัดการเวลาเพื่อชีวิตสมดุลอย่างมีสไตล์
• Dior สานสัมพันธ์ฮอลลีวูด จัดแฟชั่นโชว์ Cruise ณ LACMA ลอสแอนเจลิส